Trong những lớp học về quản trị, các thầy giáo rất thích hỏi một câu, đại loại là: Con người quan trọng hay tổ chức quan trọng hơn?
Thật ra đây là một phạm trù của tư duy hệ thống, tương tự như tranh luận về con gà và quả trứng vậy. Câu trả lời không phải là cái này hoặc cái kia. Nhưng thôi, việc đó không quan trọng.
Quan trọng là các thầy có vẻ rất thích thú khi học viên tranh luận về vấn đề trứng gà. Khi học viên tranh luận, thầy giáo có thể hiểu học viên hơn thông qua các quan điểm trái chiều. Không khí học sẽ sôi nổi hơn. Và thầy sẽ tỏa ra vầng hào quang của một triết gia.
Mình cũng thế. Khi đứng lớp, mình cũng thích khẳng định uy tín với học viên khi để họ tranh luận vấn đề này. Cảm giác có được sự uyên bác của một triết gia, cảm giác được ngóng chờ chỉ giáo bởi hàng chục ánh mắt thiết tha. Thích mà. Hẹ hẹ.
Nhưng, càng làm quản trị mình càng thấy, tranh luận vấn đề gà trứng chỉ là những học thuyết màu mè. Nó chỉ phù hợp với kỹ thuật đào tạo, còn khi thực chiến lại chẳng áp dụng được là bao.
Lý thuyết hoàn hảo sẽ nói: con người và tổ chức là một thực thể tương hỗ, cùng nâng nhau lên hoặc cùng dìm nhau xuống. Trong mỗi giai đoạn, con người sẽ tỏa sáng hoặc tổ chức sẽ uyển chuyển linh hoạt, như thế thì công ty sẽ tiến lên. Còn nếu con người uể oải hoặc tổ chức xộc xệch, thì tất cả sẽ cùng kéo nhau đi xuống.
Đấy, lý thuyết là thế, hoàn hảo, và thường hiếm khi xảy ra trong thực tế. Ở đời không ai cho không ai cái gì. Tất cả đều phải có đánh đổi và trả giá. Đó là phần chìm của tảng băng mà lý thuyết hoàn hảo không nhắc đến.
Vì thế, khi ở trên cương vị của một nhà quản trị, mình luôn đặt tổ chức lên hàng đầu. Về nguyên tắc, lựa chọn đó vẫn tuân theo tư duy hệ thống thôi: Khi đã nhận ra được hệ thống, thì tác động vào đâu cũng có thể làm biến đổi nó, dù ít dù nhiều.
Mà các cụ nhà ta có câu: Giang sơn dễ đổi, bản tính khó dời. Thay đổi con người tưởng dễ mà lại khó. Vậy việc gì khó quá ta cứ bỏ qua, làm việc dễ trước là được.
Nhưng buồn cười một cái là trong tâm trí của hầu hết người đi làm, tổ chức lại là thứ khó thay đổi. Thế nên, họ thường chọn cách thay đổi bản thân: nhảy việc. À, nhảy việc không xấu nhé. Mình cũng nhảy không ít công ty rồi. Nhưng mình sẽ nói về nhảy việc ở một chủ đề khác sau.
Quay lại về chủ đề con người và tổ chức, thì như bạn thấy đấy: nếu con người được ưu tiên cao hơn, khi họ cảm thấy không vui, họ sẽ nhảy việc. Thứ còn lại chỉ là tổ chức, và những con người kém được ưu tiên hơn phải kiên trì gồng gánh. Như thế thì tại sao lại phải ưu tiên con người trước?
Ở một góc độ khác, nếu không có tổ chức, con người bạn sẽ như thế nào? Với tôi, nếu không có tổ chức, bạn vẫn là con người thôi. Nhưng bạn sẽ cảm thấy mất rất nhiều kết nối với những người khác. Những người mà khi còn cùng trong tổ chức, bạn nghĩ rằng đó là hảo hữu tình thâm, chẳng khác gì tri kỷ.
Mình đã từng có rất nhiều đồng nghiệp thân thiết. Đã từng sẻ chia những ngày đồng cam cộng khổ bên nhau. Đã có những buổi chia ly đẫm lệ. Nhưng khi mình rời bỏ tổ chức, chỉ vài năm sau, sẽ có những người không muốn gặp mình nữa.
Có những dò xét, có cả những dèm pha, có những ẩn ức, thêm chút ít giả lả xã giao, v.v… nói chung là rất nhiều thứ. Những thứ mà mình sẽ không bao giờ được thấy khi mình cùng trong tổ chức, khi đứng cùng chiến tuyến với họ. Cũng dễ hiểu thôi. Cuộc sống mà.
Thế nên, đối với mình, tổ chức là thứ gắn kết con người lại với nhau. Tổ chức giúp cho những con người không quen gặp nhau và cùng nhau tạo ra giá trị. Tổ chức là nơi có thể đem lại cho chúng ta những năm tháng hạnh phúc hay khổ đau; nhưng cũng là nơi đem lại cho ta nguồn thu nhập phù hợp, đủ đề ta lo cho bản thân, và lo cho những người mình yêu thương.
Vì lẽ đó, tổ chức nên được quan trọng hơn con người.
Khi đang ở trong một tổ chức, nếu bạn không chịu hy sinh, nếu bạn không biết đặt tổ chức lên hàng đầu, nếu bạn nghĩ tổ chức đang không ưu tiên bạn, không sao đâu, mình hiểu mà, cuộc sống là thế. Chỉ có điều là, bạn đang và sẽ không còn phù hợp với tổ chức nữa thôi.
Khi bạn dừng chân, xuống thuyền ở một hải cảng nào đó, con tàu tổ chức chắc chắn vẫn sẽ căng buồm ra khơi. Không ai buồn ai, không ai nợ ai một điều gì.
Chỉ là, nếu dừng chân quá sớm, biết đâu, bạn lại đang bỏ lỡ một một cơ hội tìm thấy đảo giấu vàng?