Đã có những ngày SaaS – Software as a Service – thống trị toàn bộ hoạt động văn phòng của các công ty công nghệ. Một nhân viên ở công ty công nghệ Việt Nam đã có lúc dùng trung bình từ 20-50 SaaS, của cả cá nhân và công ty, bao gồm cả trả phí và miễn phí.
Sự phổ biến của SaaS đến từ một lập luận rất logic: Thay vì thuê cả đống lập trình viên, phát triển mất 6 – 12 tháng để làm ra cái ứng dụng chỉ cho nội bộ công ty dùng, không phát sinh đồng lãi nào, thì đi thuê sẽ rẻ hơn rất nhiều. Chưa kể đến việc vẫn phải thuê nửa đống lập trình viên đó để bảo trì cái ứng dụng nội bộ kia. Lãng phí vô cùng.
Đã có lúc, lập luận logic trên khiến cho vạn hoa đua nở. Có cái tính năng quản lý công việc thôi mà phải đến hàng trăm ứng dụng na ná như nhau. Rồi thì chấm công, kế toán, chăm sóc khách hàng. Ứng dụng nào cũng nói mình là hiểu thấu người dùng, là đột phá công nghệ, là dẫn đầu phong cách, v.v… Chủ yếu là.. tự khoe.
Những ngày đó, công việc quản trị của tôi có thêm một mô tả là: lựa chọn giải pháp công nghệ phù hợp với nhu cầu theo giai đoạn phát triển của công ty. Và đó là một công việc rất đau đầu.
Mỗi nhu cầu phải lọc ra một vài trong hàng chục ứng dụng, phân tích SWOT, đề xuất tại sao lại chọn cái A mà không phải là cái B, cái C. Hết báo cáo cái này thì lại phải làm khảo sát và đánh giá nhu cầu cái khác.
Mà ngày đó, đội kinh doanh của ứng dụng nào cũng ra sức ve vãn người ra quyết định. Đến khi chốt rồi thì lại tìm cách khóa chặt doanh nghiệp với mình lâu dài. Lâu dài ở đây được định nghĩa là..mãi mãi. Cũng chẳng phải ngày đó, mà bây giờ, tư duy bán hàng của SaaS vẫn là như vậy. Thế nên chỉ nói chuyện với đối tác SaaS thôi, cũng là một thứ nhức đầu khác rồi.
Với tiềm năng và lợi nhuận khủng khiếp kể trên, đã có hàng nghìn công ty công nghệ được sinh ra chỉ để làm các ứng dụng thuê bao SaaS, phục vụ chính cho những công ty công nghệ khác. Một thị trường mênh mang, một mỏ vàng tưởng như vô tận.
Thế rồi, tự dưng, AI có đột phá lớn. Định nghĩa SaaSpocalypse ra đời.
Ngày mới có khái niệm này, hàng vạn công ty công nghệ hoài nghi, cả bên thuê và bên cho thuê. Làm gì có chuyện thay đổi nhanh thế, cứ thong thả thôi..
Nhưng rồi, giá lập trình viên cứ rẻ dần đi, trong khi số lượng và giá SaaS lại cứ tăng phi mã. Các chi phí SaaS dần tiệm cận mức trần, giá lập trình viên rẻ tới mức mà các công ty trả tiền thuê bao bắt đầu phân vân: Hay là bảo đội nhà mình tự làm một cái ứng dụng tùy biến theo nhu cầu doanh nghiệp mình cho tiện và rẻ nhỉ?
Bẵng đi tầm một năm sau, AI lại có đột phá mới. Giá lập trình viên thì vẫn ở mức đáy. Đáy không phải vì rẻ chạm sàn, mà là vì sau đó, sẽ chẳng có sau đó nào cả. Chỉ có lay-off, chứ không có giảm hơn.
Nhân sự các công ty sụt giảm nghiêm trọng cùng với yêu cầu đa năng, làm chủ toàn bộ quy trình sản xuất, đã khiến số lượng SaaS cần dùng cho nhân sự giảm shock. Ngay cả với những phần mềm được công ty tiếp tục sử dụng, số lượng seat trả phí cũng chia đôi hoặc chia ba.
Và đạt đến một ngưỡng nhất định, các công ty lại nảy sinh một logic mới: tại sao chúng ta lại phải đi thuê một ứng dụng có một mớ tính năng không dùng đến, trong khi chúng ta chỉ cần một ứng dụng chuyên biệt, tối ưu hóa quy trình, cho dưới 50 người dùng? Với số lượng người dùng đó, làm gì có bài toán về tải hay dữ liệu lớn mà chúng ta lại phải chấp nhận trả chi phí vận hành cao đến vậy?
Bên cạnh đó, các lập trình viên bị lay-off giờ đang ở đâu? Họ đang ở..nhà. Bỗng nhiên, thời thế biến họ trở thành solo-builder, solopreneur và one person company. Một mạng lưới nguồn lực đáng gờm, đe dọa hàng nghìn tổ chức công nghệ. Họ có đủ cả năng lực, động lực và áp lực để cắn miếng pizza ngon lành của các doanh nghiệp SaaS.
Rồi, điều gì đến sẽ phải đến: số lượng ứng dụng đang ở mức triệu hoa đua nở. Hàng triệu ứng dụng, gần như miễn phí (nếu như không có tính năng AI ngốn token). Gần như ai cũng làm được. Đáp ứng hầu hết nhu cầu của các nhóm, tổ chức dưới 100 người, điều vừa đẹp lại là mức tối ưu cho các doanh nghiệp công nghệ hiện đại.
Và, dù sự thật không ai muốn nói ra, nhưng tôi nghĩ: ngày tàn của các SaaS, SaaSpocalypse, đang đến rất gần rồi..